Diagnostische labels in de jeugd-ggz: helpend en schadelijk tegelijk?

In de jeugd-ggz gebruiken professionals vaak diagnostische labels, zoals ADHD of autisme, om de problemen van jongeren te beschrijven. Zo’n label kan veel betekenen: het geeft richting, erkenning en toegang tot passende hulp. Maar wat gebeurt er als een label te veel centraal komt te staan? Een recent beschouwend artikel verkent dit spanningsveld tussen helpend en schadelijk. Levvel-onderzoeker Tycho Dekkers leverde een bijdrage aan deze analyse. 

Waarom labels zowel waardevol als beperkt zijn 

Diagnostische labels bij ontwikkelingsstoornissen hebben voordelen: 

• Ze geven erkenning en begrip aan jongeren en gezinnen.
• Ze bieden toegang tot passende zorg en ondersteuning.
• Ze maken onderzoek, monitoring en financiering mogelijk. 

Tegelijk kunnen labels ook grenzen hebben. Wanneer een label te dominant wordt, kunnen andere perspectieven naar de achtergrond verdwijnen. Het verhaal van de jongere, de gezinssituatie of de schoolcontext krijgt minder aandacht. Dit kan leiden tot stigma, minder maatwerk en een vernauwde blik op mogelijke verklaringen en oplossingen. 

Het concept stoornisme 

De auteurs van de publicatie waarschuwen voor over-pathologisering, ook wel stoornisme genoemd. Dit betekent dat problemen van jongeren vooral als individuele stoornissen worden gezien, terwijl de context, ontwikkeling en betekenis ervan minder worden belicht. Stoornisme kan professionals beperken in hun mogelijkheden om jongeren in hun geheel te begrijpen. 

Aanbevelingen voor de praktijk 

De auteurs pleiten er niet voor om labels los te laten. In plaats daarvan stellen zij voor de taal ‘ontzwaren’: 

• Gebruik classificaties als hulpmiddel, niet als eindpunt;
• Blijf oog houden voor context, school en gezinsdynamiek;
• Toon ‘epistemische bescheidenheid’: een classificatie is één perspectief, niet het volledige verhaal. 

Voor professionals vraagt dit om bewust taalgebruik en reflectie. Gebruik labels waar ze helpen, maar blijf altijd kijken naar het hele plaatje: naar jongeren in hun geheel. 

Meer weten?

Lees de hele publicatie