Transformatie jeugdzorg

Naar thema overzicht

De jeugdzorg in Nederland is in beweging. De kernvraag is helder: hoe zorgen we dat kinderen en jongeren zo thuis mogelijk kunnen opgroeien? Met hulp die past bij hun leven, hun omgeving en hun ontwikkeling. Dat vraagt om anders kijken en anders doen. Wat houdt deze transformatie in? Ontdek de belangrijkste onderdelen. 

Twee jongens zitten bij een tv

Wat zijn belangrijke onderdelen van de transformatie volgens Levvel? 

  • Zo thuis mogelijk opgroeien 

  • Relationeel, gezinsgericht en herstelgericht werken 

  • Duurzaam perspectief bieden 

Zo thuis mogelijk opgroeien 

‘Zo thuis mogelijk opgroeien’ is het uitgangspunt van de transformatie. Dit betekent dat kinderen zoveel mogelijk opgroeien in hun eigen omgeving. Met steun van hun gezin, hun netwerk en in hun eigen wijk. 

Voor professionals betekent dit: 

  • vroeg signaleren 

  • snel en passend hulp bieden 

  • samenwerken met het informele netwerk 

Het vraagt om flexibiliteit en om aanwezig zijn op de plekken waar kinderen leven. Professionals zoeken naar maatwerk dat past bij de leefwereld van jongeren. Alleen als de veiligheid niet meer te waarborgen is, komt een (tijdelijk) verblijf buiten het gezin in beeld. En ook dan geldt: zo kort mogelijk en zo dichtbij huis mogelijk. Kinderen blijven waar het kan naar hun eigen school en sportclub gaan. Voor scholen betekent dit een actieve rol als partner. Zij denken mee in de beeldvorming, analyse en uitvoering van het zorg- en onderwijsprogramma. 

Relationeel werken 

Een kind of jongere heeft veiligheid nodig om zich te kunnen ontwikkelen. Die veiligheid ontstaat als iemand zich gezien en gesteund voelt. De relatie met de professional is daarbij van grote waarde. 

Jongeren mogen zichzelf zijn. Gedrag kan worden afgekeurd, maar de jongere als persoon nooit. Zij ervaren onvoorwaardelijkheid, voelen zich erkend en begrepen en bouwen zo vertrouwen op. Lees ook: De kracht van presentie: van regels naar relaties 

Gezinsgericht werken 

Kinderen en jongeren maken deel uit van een gezinssituatie. Met broers, zussen, ouders, pleegouders en andere opvoeders. Al deze mensen spelen een rol in de hulpvraag. We zien steeds duidelijker dat gezinsgericht werken helpt. Het vergroot de kans dat hulp aansluit en effect heeft. 

Herstelgericht werken 

Herstelgericht werken betekent dat de ontwikkeling van de jongere centraal staat. De jongere is regisseur van de eigen weg, met ruimte voor hoop, keuzes en toekomstperspectief. 

Relationeel werken vormt de basis. Herstel gaat niet alleen over de jongere zelf, maar ook over relaties, het netwerk en meedoen in de samenleving. Professionals sluiten aan bij wat voor de jongere belangrijk is en helpen hen om zichzelf te helpen. 

Duurzaam perspectief 

Een duurzaam perspectief betekent dat een kind of jongere met vertrouwen vooruit kan kijken. Dat begint met een plek waar iemand mag zijn en kan blijven. Die plek biedt rust en stabiliteit. 

Van daaruit wordt gewerkt aan andere levensgebieden, zoals: 

  • relatie met ouders 

  • school 

  • vrienden en netwerk 

  • sport 

  • talentontwikkeling 

De rol van onderwijs 

Onderwijs speelt een belangrijke rol in de transformatie. Zo thuis mogelijk opgroeien betekent ook: zo veel mogelijk naar de eigen school blijven gaan. Als dat niet lukt, zoeken we naar een ander duurzaam perspectief. Het liefst met een persoonlijke aanpak, waarin jongeren hun talenten kunnen ontwikkelen en zich voorbereiden op hun toekomst. 

Residentiële jeugdhulp transformeren 

De klassieke residentiële jeugdhulp verandert. Grote instellingen maken plaats voor kleinschalige, tijdelijke woonvormen, dicht bij de leefomgeving van jongeren. Het verblijf in instellingen neemt af. De focus ligt op herstel en terugkeer naar huis. Waar verblijf nodig is, organiseren we dit kleinschalig, open en regionaal. 

Transformeren van gesloten jeugdhulp 

De afbouw van gesloten Jeugdzorg is een belangrijk onderdeel van de transformatie. Jarenlang verbleven jongeren met complexe problemen in gesloten instellingen, vaak ver van huis en met weinig zeggenschap. Dat willen we anders. Landelijk werken we toe naar 0 jongeren in gesloten Jeugdzorg in 2030. 

Levvel werkt sinds 2013 aan de afbouw en ombouw van gesloten Jeugdzorg. In 2022 kon locatie De Koppeling sluiten. De overgebleven jongeren verhuisden naar kleinschalige woonplekken in woonwijken. De manier van werken veranderde mee. Minder repressief, meer relationeel en herstelgericht. Samen werken we toekomstgericht aan een duurzaam perspectief. 

Werken aan een cultuurverandering 

De transformatie vraagt meer dan een andere organisatievorm. Het vraagt om een andere professionele houding. Minder sturen vanuit systemen. Meer werken vanuit de relatie. Minder beheersen. Meer begeleiden. Dit kost tijd en ruimte. Ruimte voor leren, reflectie en ontwikkeling. Thema’s als moreel beraad, intervisie en ervaringskennis krijgen daarin steeds meer plek. Ook kennisontwikkeling is belangrijk. Wat werkt voor wie, en waarom? Door deze vragen samen te onderzoeken, ontstaan inzichten die bijdragen aan blijvende verandering. 

Reflectie en verdere verdieping 

De transformatie van de Jeugdzorg draait om vertrouwen. Vertrouwen in jongeren en in de relatie tussen professional en jongere. Alleen in een veilige en betekenisvolle omgeving kunnen jongeren zich ontwikkelen.