Wanneer is gedrag seksueel grensoverschrijdend?
Seksueel grensoverschrijdend gedrag is gedrag waarbij iemands seksuele grenzen worden overschreden. Dat kan variëren van ongewenste opmerkingen of aanrakingen tot ernstige vormen zoals dwang, misbruik of verkrachting. Het kan zowel offline als online plaatsvinden, bijvoorbeeld bij sexting.
Belangrijk is dat er geen sprake is van gelijkwaardigheid of vrijwilligheid: consent (toestemming) ontbreekt. Soms is dat duidelijk, maar het kan ook subtieler zijn: iemand voelt zich onder druk gezet, durft geen ‘nee’ te zeggen of begrijpt niet goed wat er gebeurt.
Jongeren die het meemaken
Als grenzen worden overschreden, kan dat een grote impact hebben. Het gaat nooit om de schuld van degene die het overkomt, ook niet als iemand niet kon reageren of geen ‘nee’ zei. De gevolgen kunnen zichtbaar zijn in stress- of traumaklachten. Steun en het bespreekbaar maken van wat er is gebeurd, kunnen helpen om klachten te verminderen. Voor gespecialiseerde hulp na een nare seksuele ervaring kan contact worden opgenomen met het Centrum Seksueel Geweld.
Jongeren die over grenzen heen gaan
Ook komt het voor dat iemand - bewust of onbewust - over de grens van een ander gaat. Het verkennen van grenzen hoort bij de ontwikkeling, maar het is belangrijk om te leren waar die grenzen liggen en deze te respecteren. Toestemming (consent) is hierbij altijd de basis: zonder een duidelijke ‘ja’ is seksueel gedrag niet oké. Wanneer het lastig is om grenzen van anderen te herkennen of om te gaan met afwijzing, is ondersteuning helpend. Hiervoor kun je bij Qpido terecht.
Signalen herkennen: een uitdaging
Bij 70% van de jongeren die seksueel grensoverschrijdend gedrag hebben ervaren, merk je helemaal geen signalen. De 30% die wel signalen laat zien, bijvoorbeeld stress of traumaklachten, kan dat ook doen door andere oorzaken, zoals een vechtscheiding. Dat maakt herkennen enorm ingewikkeld.
Hoe ga je het gesprek aan?
Het is belangrijk om bij de minste twijfel het gesprek aan te gaan. Ook als dat ongemakkelijk is. Niet om direct te oordelen, maar om te begrijpen wat er speelt en veiligheid te creëren. Veel professionals ervaren handelingsverlegenheid: wat vraag je, wanneer en hoe? Toch helpt openheid.
Door rustig en zonder oordeel vragen te stellen, creëer je veiligheid. Bijvoorbeeld: “Hoe ging dat voor jou?” of “Heb jij het idee dat je aan durft te geven wat jouw wensen zijn rondom seksualiteit?” De spelinterventie ‘Ey schatje’ kan hierbij helpen. Ook SexQ biedt houvast als je niet weet hoe je het gesprek kunt beginnen. De SexQ vragenlijst is hier speciaal voor ontwikkeld en helpt je op een veilige manier onderwerpen bespreekbaar te maken bij jongeren van 14 tot 25 jaar.
Houd rekening met verschillen in cultuur, normen en waarden. In sommige gezinnen is praten over seksualiteit vanzelfsprekend, in andere juist lastig of taboe. Sluit aan bij de beleving van de jongere en ouders, en toon respect voor hun achtergrond zonder zorgen te vermijden.
Ook richting ouders is het belangrijk om verbinding te maken: erken hun intentie om hun kind te beschermen en kijk samen wat helpend is.
Expertise en kennis binnen Levvel
Binnen Levvel bundelt Qpido specialistische kennis over seksualiteit, relaties en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zij ondersteunen jongeren, ouders en professionals met advies, begeleiding en behandeling.
Daarnaast biedt Qpido verschillende trainingen, zoals:
Hiermee wordt gewerkt aan het versterken van kennis, handelingsvaardigheid en een veilige ontwikkeling van jongeren.
