Wat is ALK?
ALK staat voor aanhoudende lichamelijke klachten. Het kan om allerlei verschillende soorten klachten gaan. Van hoofdpijn, buikpijn of spierpijn tot een prikkelbare darm. De klachten houden langere tijd aan.
Naast aanhoudende lichamelijke klachten hebben jongeren vaak ook emotionele of psychische problemen, zoals depressieve gevoelens, slaapproblemen of dwang- en angstklachten. De klachten kunnen op elke leeftijd optreden, maar ontstaan vaak in de kindertijd of de eerste tienerjaren. ALK kan grote invloed hebben op het dagelijks leven van kinderen, bijvoorbeeld op school, bij sport of in sociale activiteiten. Jongeren kunnen zich daarnaast niet begrepen voelen of bang of bezorgd zijn.
Hoe ontstaat ALK?
Het ontstaan en in stand blijven van ALK heeft bijna altijd meerdere oorzaken. Factoren zoals genetische aanleg, traumatische ervaringen, persoonlijkheid, aangeleerd gedrag, gezinsfactoren of eerdere ziekten kunnen allemaal meespelen.
Hulpvraag ALK
ALK kan voor professionals lastig te achterhalen zijn, terwijl een snelle aanpak juist de kans op herstel vergroot. Vaak is er een complex samenspel van lichamelijke, psychologische én sociale factoren tegelijk. Ouders en verzorgers zijn daarbij een belangrijke bron van informatie. Hun zorgen en inzichten verdienen aandacht en moeten meegenomen worden in de diagnostiek. Tegelijk kan het beeld dat zij schetsen verschillen van hoe het kind de klachten en oorzaken zelf ervaart. Daarom is het belangrijk het kind ook afzonderlijk te spreken, zodat zijn of haar eigen ervaringen ook goed duidelijk worden. Een helder overzicht van alle factoren die meespelen, vormt de basis voor een passende begeleiding.
Bijdrage Levvel praktijkstandaard ALK
In 2022 werd de praktijkstandaard voor somatische-symptoomstoornissen bij kinderen en adolescenten van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie geüpdatet. Verschillende professionals waren hierbij betrokken. Ook klinisch psycholoog en psychotherapeut Carlijn de Roos van Levvel werkte hieraan mee. Daarnaast werden ervaringsdeskundigen (een ouder en een jongere) aangehaakt. Zo sluit de kennis goed aan bij wat zij daadwerkelijk meemaken. De publicatie helpt zorgprofessionals om ALK beter te herkennen, te begrijpen en adequaat te begeleiden. Op de website van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie lees je de volledige praktijkstandaard.
Communiceren over ALK met kind en ouders
De praktijkstandaard biedt duidelijke handvatten om met ALK aan de slag te gaan. Dit gaat niet alleen over de behandeling zelf, maar bijvoorbeeld ook over hoe je het gesprek voert met jongeren en hun ouders of verzorgers. Het kan frustrerend zijn als klachten niet medisch verklaard kunnen worden. Soms verwachten zij eerst een lichamelijke oorzaak en voelen ze zich onbegrepen bij doorverwijzing naar psychologische of GGZ-zorg. Een open gesprek en een empathische houding van de zorgprofessional helpen om zorgen te verkennen, verwachtingen af te stemmen en samen te werken aan een passend plan.
Behandeling bij ALK
Bij Levvel werken we vanuit het biopsychosociaal model; een model dat helpt om klachten in samenhang te zien, doordat het niet alleen naar het lichaam kijkt maar naar de hele mens in zijn context. Dit model zegt dat klachten nooit een enkele oorzaak hebben, maar ontstaan door een combinatie van biologische (genen, hormonen, ziekten), psychologische (gedachten, emoties en gedrag) en sociale (omgeving, relaties, school, stressfactoren) factoren. We brengen deze factoren in beeld samen met het kind of de jongere en zijn of haar ouders.
Wanneer we samen tot een holistisch beeld zijn gekomen, wordt duidelijker wat aangrijpingspunten voor behandeling kunnen zijn. Elke behandeling is gepersonaliseerd op de unieke jongere. Behandeling kan alleen effectief zijn als het kind (en de ouders) accepteren dat er geen eenduidige oorzaak gevonden wordt voor de klachten die het kind heeft en als zij achter het starten van de behandeling staan. Het medische traject moet in ieder geval afgerond zijn.
In de behandeling kan gebruik gemaakt worden van de volgende vormen van behandeling:
Cognitieve gedragstherapie
Er zijn diverse op cognitieve gedragstherapie (CGT) gebaseerde protocollen voor specifieke ALK. Ontspanningstechnieken zijn vaak onderdeel van de behandeling. Het kind leert activiteiten af te wisselen met vormen van ontspanning. Bij CGT gaat het om psycho-educatie, ademhalings- en ontspanningsoefeningen en cognitieve herstructurering.
De behandelmethode ‘Buikpijn de Baas!’ (de Haan & Thiadens; bewerkt door Plak, van der Veek & Visser, 2010) is een kortdurende behandeling voor kinderen om beter om te gaan met buikpijn of andere onduidelijke lichamelijke klachten. Het gaat om het stoppen met vermijdingsgedrag en het veranderen van hoe het kind de buikpijn, of andere pijnbeleving, ervaart.
EMDR
Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) is een evidence based traumabehandeling. Het doel van EMDR is het verwerken van herinneringen aan identificeerbare ingrijpende ervaringen, die het kind of de jongere hebben getraumatiseerd. Hierdoor verminderen de klachten ontstaan als gevolg van die herinneringen en het lijden dat daarmee gepaard gaat. Het kan gaan om gebeurtenissen rondom het ontstaan van de ALK maar ook om onverwerkte herinneringen voorafgaand of erna.
Middels EMDR wordt de emotionele lading van deze herinneringen verminderd of geneutraliseerd, waardoor de omstandigheden voor herstel verbeteren en de lichamelijke klacht kan afnemen (de Roos & van Rood, 2014). Levvel onderzoekt samen met het LUMC en het Emma Kinderziekenhuis hoe EMDR kan bijdragen aan herstel bij kinderen met onder andere sikkelcelziekte of constipatie. In de podcast van Vereniging EMDR Nederland met Carlijn de Roos (Levvel) en Yanda van Rood (LUMC) hoor je hier meer over.
Hypnotherapie
Hypnotherapie kan ingezet worden als behandelvorm bij buikpijn (Rutten et al., 2013; Vlieger et al., 2012; Rutten et al., 2017) en bij een functionele neurologische stoornis (FNS).
ACT
Acceptance and Commitment Therapy (ACT) is een behandelmethode waar ook voor gekozen kan worden. Het uitgangspunt van ACT is dat het blijven vechten tegen onvermijdelijke of chronische fysieke klachten deze kan versterken, ten koste van de kwaliteit van leven. Het doel van ACT is een toename van psychologische flexibiliteit met behulp van zes onderling verbonden therapeutische kernprocessen: acceptatie, contact met hier-en-nu, cognitieve defusie, zelf als context, activiteiten vanuit persoonlijke waarden en handelen naar persoonlijke waarden.
FNS
Soms komt ALK door een functionele neurologische stoornis (FNS). Je merkt dan bijvoorbeeld dat je opeens niet meer kunt lopen, dus door verlamming, of regelmatig flauwvalt, last hebt van trillingen. Of je kunt opeens niet meer goed zien, slikken of praten. De neuroloog kan geen oorzaak in je lichaam vinden, er is geen schade te zien aan de hersenen of zenuwen. De klachten ontstaan doordat de hersenen tijdelijk niet goed aansturen, niet doordat er iets kapot is. De klachten kunnen wisselen in ernst en worden vaak beïnvloed door stress, spanning en aandacht.
Ook hier werken we binnen Levvel vanuit het biopsychosociaal model. In de behandeling van FNS kan gebruik gemaakt worden van hypnotherapie en wanneer klachten zijn gerelateerd aan de motorische functie wordt ook katalepsie-inductie gebruikt. Hierbij worden de spieren in het lichaam zonder inspanning 'verstijfd'.
Kennis, innovatie en expertise bij Levvel
Levvel zet zich in om de zorg voor jongeren met ALK continu te verbeteren. We combineren praktijkervaring, onderzoek en innovatie. Voor professionals betekent dit dat ze bij ons terecht kunnen voor actuele kennis, richtlijnen en advies. Wil je sparren over een complexe casus of heb je een andere vraag? Neem dan gerust contact met ons op. We denken graag met je mee.
