Hoe bouw je een sterk lokaal jeugdteam?

Hoe bouw je een sterk jeugdteam, dat de doorstroom naar specialistische hulp terugdringt? Levvel doet dit al 10 jaar voor Oostzaan en Wormerland. In mei 2025 gunde de gemeente de aanbesteding opnieuw aan hetzelfde team. Teamleider Rian Loonen en beleidsadviseur Joyce Hahn vertellen over deze succesvolle samenwerking.

De opdracht

‘De oorspronkelijke opdracht van de gemeente Oostzaan/Wormerland was: zorg dat het jeugdteam 70% van de aanmeldingen zelf kan afhandelen,’ vertelt teamleider Rian Loonen (Levvel). ‘Vanuit die opdracht zijn we onze expertise doelgericht gaan opbouwen.’

Inmiddels bestaat het team uit 18 professionals met expertise in jeugdhulpverlening, jeugd-GGZ, jeugdbescherming en jeugdgehandicaptenzorg. Het team heeft een breed palet aan expertise: van systeemtherapie tot hulp bij lichte eetproblematiek en ondersteuning bij rouw, lichte dwang en angst. Ook biedt het langdurig en intensieve begeleiding wanneer dat nodig is.

Rian: ‘We kijken steeds weer: wat komt er binnen, wat kunnen we zelf doen en welke expertise moeten we toevoegen? Neemt het aantal gezinnen met complexe scheidingen toe? Dan worden 6 medewerkers getraind in de methodiek Ouderschap Blijft. Is er veel vraag naar diagnostiek bij vermoedens van Autismespectrumstoornis? Dan volgt een aantal medewerkers specifieke scholing, zodat het team die diagnostiek voortaan zelf kan uitvoeren. Daarnaast consulteren we de specialistische teams van Levvel, bijvoorbeeld bij eetstoornissen of dwang. Vaak kunnen we daarna zelf verder.'

Die brede inzetbaarheid en flexibiliteit is cruciaal om aan de opdracht te voldoen. Doordat het team veel hulp zelf verleent, vermindert de doorstroom naar specialistische hulp. Ook krijgen kinderen, jongeren en gezinnen sneller ondersteuning van een vertrouwd gezicht.

Investeren in houding

Het samenstellen van een goed team vraagt niet alleen om blijvende investering in scholing, maar ook om zorgvuldige werving. Rian: ‘Het duurde even voordat ik doorhad dat we echt mensen nodig hebben die verschillende rollen leuk vinden en eropaf durven gaan. Om 7 uur ’s ochtends een gezin observeren, om erachter te komen waarom kinderen steeds te laat op school komen. Meekijken op een moment omdat een ouder denkt dat haar kind ADHD heeft. We zijn daar waar het gebeurt, op de momenten dat het speelt. Ik werf vooral op houding en reflectievermogen, specialistische kennis kunnen we meestal wel toevoegen.’

Strak georganiseerd

Opvallend is dat deze flexibiliteit samengaat met duidelijke structuur. Werkprocessen zijn gedetailleerd beschreven: van registratie tot netwerkbetrokkenheid, van fondsen tot de communicatie met verwijzers en partners.

Het team is elke werkdag van 9 tot 5 bereikbaar. Gezinnen krijgen geen receptioniste, maar direct een SKJ-geregistreerde hulpverlener aan de lijn. Rian: ‘Iemand die de juiste vragen stelt, inschat hoe de situatie is, kalmeert en alvast wat tips geeft.’ 

Alle aanmeldingen worden wekelijks in het team besproken. Breekt er bij 1 teamlid een crisis uit, dan vegen 2 teamleden en de gedragswetenschapper hun agenda leeg. Rian: ‘Er wordt onmiddellijk besproken: wat ligt er, wat moeten we doen, wie doet wat? Je staat er nooit alleen voor.’

Investeren in relaties

Het team investeert veel in de relaties met verwijzers. Zo krijgen bijvoorbeeld huisartsen en scholen bij iedere verwijzing een start- en afsluitbrief. Rian: ‘We schrijven wat we gaan doen, en koppelen terug wat er is gebeurd. Dat is heel belangrijk.’ Daarnaast stuurt het team elk kwartaal alle partners een actueel smoelenboek, met foto’s, expertise, werkdagen en telefoonnummers.

Partnerschap

Maar je kan het als team nog zo goed georganiseerd hebben, je zal het samen met je opdrachtgever moeten doen. En daar komt partnerschap bij kijken. Hét sleutelwoord om een sterk lokaal jeugdteam neer te zetten, volgens Rian en beleidsadviseur gemeente Oostzaan/Wormerland Joyce Hahn.

Om dat partnerschap vorm te kunnen geven, is een gedeelde visie op hulp nodig. Rian: ‘In ons geval is dat: aansluiten bij de gezinnen. En ‘first time right’. Niet eerst lichte zorg, dan iets zwaarder en zo verder. Nee, meteen goed. Ook als het direct zwaar moet zijn. Goed analyseren, geen symptoombestrijding.’

‘We hebben veel gezamenlijke dilemma’s,’ vertelt Joyce. ‘Wij hebben al een breed lokaal team, dat een grote range van type zorgen en problemen aanpakt. Maar als je naar de hervormingsagenda Jeugd kijkt, dan moeten we ook zichtbaar zijn op het voetbalveld, en beschikbaar zijn voor een bakkie koffie. Het is dus continu balanceren: wat doen we wel, wat doen we niet? Wat vinden we belangrijk? Die vraagt blijft continu terugkomen. Een lokaal jeugdteam gaat altijd over stretchen. Het is geen kwestie van: je spreekt het af en dan ben je er. Ik zie het als een gezamenlijke opdracht om die afweging met elkaar te maken.’

Vertrouwen

In partnerschap werken vraagt om bestuurlijk vertrouwen. Joyce: ‘Als opdrachtgever geef je vertrouwen, maar de opdrachtnemer moet de trends in kaart brengen en helder onderbouwen wat nodig is en wat de effecten zijn van bepaalde keuzes. Dat doet Rian goed. Dat maakt het voor mij weer makkelijk om het in de gemeentelijke lijn te bespreken.’

Vertrouwen betekent dat de gemeente niet voorschrijft hoeveel gezinnen geholpen moeten worden, of hoe lang hulp mag duren. De professionele ruimte ligt bij het team. Daartegenover staat transparantie. Rian: ‘Als het niet goed gaat, dan zeg ik het. Alleen dan ontstaat er gelijkwaardigheid in de samenwerking.’

De ruimte geven

Zodra er vertrouwen is, komt er ook ruimte voor onconventionele oplossingen. Zoals matrassen kopen voor een gezin of een vervuilde woning leefbaar maken voordat hulp verder kan. Rian noemt een voorbeeld waarbij ouders vanwege een conflict over €150 niet met elkaar in 1 ruimte wilden zitten voor vervolghulp voor hun kinderen. Rian: ‘Gesprekken daarover kosten meer dan €150 euro. Dus dat bedrag hebben wij neergelegd, zodat we verder konden.’

Joyce: ‘Over deze oplossing is intern natuurlijk veel gesproken, want het kan ook niets opleveren. Maar soms moet je het anders doen. Dan neem je samen het risico. En natuurlijk gaan er wel eens dingen mis. Maar dat gebeurt overal.’

Die flexibiliteit werkt ook de andere kant op. Waar de Hervormingsagenda voorschreef dat jeugdteams met poh'ers van huisartsen moesten gaan werken, bleek dat hier niet nodig - die brug naar jeugdhulp was er al. Wat wél speelde: het ingewikkelde aanmeldsysteem, met ellenlange formulieren. Het jeugdteam nam het initiatief om aan te sluiten bij het aanmeldsysteem van de huisarts zelf. Rian: 'Je moet het de ander makkelijk maken om jou te begrijpen.'

6 learning lessons van het jeugdteam

1. Zorg voor een gezamenlijke visie op hulp.
2. Bouw je team en expertise op vanuit wat lokaal nodig is.
3. Zorg voor een goed leerklimaat, blijf investeren in expertise.
4. Daar zijn waar het gebeurt, op de momenten dat het speelt.
5. Investeer in relaties.
6. Breng trends en ontwikkelingen helder in kaart.

Dit artikel is geschreven door Ilse van der Mierden