Suïcidaliteit bij jongeren is complex en ingrijpend en een enorm groot probleem: zelfdoding is in Nederland de grootste doodsoorzaak onder jongeren tussen de 10 en 20 jaar. Voor professionals vraagt het om scherp signaleren, begrijpen wat er onder de oppervlakte speelt en snel handelen. Op deze pagina lees je de signalen en welke kennis Levvel ontwikkelt rondom zelfmoordpreventie bij jongeren.
Benieuwd naar de hulp die Levvel biedt bij signalen van suïcidaliteit?
Suïcidaliteit verwijst naar gedachten aan zelfmoord, plannen, pogingen en gedrag dat gericht is op het beëindigen van het leven. Suïcidaliteit heeft nooit 1 oorzaak; meestal spelen meerdere factoren tegelijk een rol.
Vaak is sprake van een samenspel van verschillende factoren en omstandigheden. Denk aan:
Voor LHBTIQ+ jongeren kan het extra belastend zijn wanneer zij zich niet veilig voelen om over hun identiteit of seksuele oriëntatie te praten of zich onvoldoende geaccepteerd voelen.
Het gaat om het geheel van factoren, de kwetsbaarheid van de jongere en wat er op dat moment in diens leven speelt. Een jongere kan worstelen met psychische problemen zoals depressie of angst, maar ook met identiteitsvragen, prestatiedruk, sociale stress, trauma’s of conflicten thuis. Sommige jongeren vinden het moeilijk om spanning te reguleren of voelen zich buitengesloten. Factoren zoals neurodiversiteit, genderidentiteit of culturele achtergrond kunnen invloed hebben op hoe een jongere spanning ervaart en uit.
Veel jongeren houden hun gevoelens voor zichzelf. Ze willen anderen niet belasten, schamen zich, of weten simpelweg niet hoe ze woorden moeten geven aan wat ze voelen. Suïcidale gedachten zijn bovendien niet altijd zichtbaar. Dat maakt het herkennen een uitdaging.
Vroege herkenning van suïcidaal gedrag is cruciaal om escalatie te voorkomen, maar dit kan in de praktijk ingewikkeld zijn. Volgens het NJi zijn signalen om gedachten aan zelfmoord te herkennen bijvoorbeeld:
Ook een duidelijke verandering in gedrag, stemming, schoolprestaties of sociale contacten kan aanleiding zijn om extra alert te zijn. Let daarbij niet alleen op somberheid: ook wanneer een jongere opvallend anders is dan je gewend bent, kan dat reden zijn om door te vragen.
Het blijft lastig om te bepalen of de jongere bij zulke signalen daadwerkelijk aan zelfdoding denkt. Vertrouw daarom op je eigen onderbuikgevoel als professional: let op veranderingen die de jongere uit balans brengen en ga erover in gesprek.
Suïcidepreventie begint vóór de crisis. Het gaat om vroeg signaleren, vragen stellen, luisteren en samen onderzoeken wat er speelt. Het belangrijkste om als professional te doen:
Meer weten over hoe je deze handvatten in de praktijk kunt toepassen? In het interview Suïcidaliteit bij jongeren: wat kun je als professional doen? deelt kinder- en jeugdpsychiater Emmelieke de Haan haar inzichten over suïcidepreventie bij jongeren en situaties waar professionals in de praktijk tegenaan lopen.
Het kennisdossier van Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie biedt zorgprofessionals praktische informatie, tips en handvatten over suïcidaliteit bij jongeren. Denk bijvoorbeeld aan vragenlijsten die helpen om gesprekken te voeren en signalen vroegtijdig te herkennen. Ook bevat het informatie over opnamemogelijkheden en de bijbehorende risico’s. Daarnaast komen ook suïcidepreventietrainingen voor professionals uitgebreid aan bod.
Het meemaken van zelfmoord of een poging van een jongere kan erg ingrijpend zijn voor zorgprofessionals. Daarom is nazorg voor jezelf net zo belangrijk. Ook hierover vind je informatie in het kennisdossier.
Ook gesprekken over suïcidaliteit kunnen veel van een professional vragen. Bespreek daarom moeilijke situaties met collega’s en zorg dat er ruimte is om stil te staan bij de impact van het werk.
Levvel doet actief onderzoek naar suïcidaliteit bij jongeren en deelt ook kennis over dit onderwerp. Lees hieronder enkele voorbeelden van onderzoeken en projecten.
Arne Popma, hoogleraar en kinder- en jeugdpsychiater bij Levvel, werkte mee aan onderzoek naar meisjes met chronische suïcidale klachten. Deze groep heeft vaak te maken met ernstige internaliserende klachten. In de praktijk ligt de focus vaak op het voorkomen van zelfdoding, terwijl het essentieel is ook oog te hebben voor de onderliggende problemen. Het onderzoek leverde 6 concrete aanbevelingen op voor herstelgerichte behandeling bij jongeren, waarmee bestaande richtlijnen beter aansluiten op de specifieke behoeften van deze groep. Hier lees je meer over het onderzoek en de aanbevelingen.
Naast praktijk- en wetenschappelijke kennis kan ook ervaringskennis een belangrijke bijdrage leveren aan suïcidepreventie. Binnen Levvel werken ervaringsprofessionals mee in het expertiseteam en op de crisisgroep voor jongeren. Zij kunnen jongeren een ander perspectief bieden vanuit hun eigen ervaring met suïcidale gedachten of gedrag.
Lorette van der Werf, systeemtherapeutisch behandelaar en lid bij het Ervaringskennisteam van Levvel, schreef een openhartig blog over haar eigen ervaringen met suïcidale gedachten. Ze vertelt wat haar hielp toen het leven zwaar voelde en welke rol professionals kunnen spelen. Volgens haar is een doodswens vaak een duidelijke hulpvraag. Eerlijk mogen zijn kan een belangrijke stap in herstel zijn. Haar verhaal geeft zorgprofessionals inzicht in hoe ze jongeren kunnen ondersteunen.
Het kan lastig zijn om in te schatten wanneer je zelf verder kunt en wanneer aanvullende hulp nodig is. Bij twijfel hoef je er als professional niet alleen voor te staan. Overleg met collega’s of een BIG-geregistreerde professional in je team.
113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar voor mensen die zelf aan zelfmoord denken én voor mensen die zich zorgen maken om iemand anders.
Bel 113 of gratis 0800-0113. Bij direct levensgevaar bel je 112.
Op de hoogte blijven van nieuws en ontwikkelingen van Levvel? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!
