Tem je Draak helpt kinderen bij de voorbereiding op traumatherapie

Niet elk kind met trauma is meteen klaar om erover te praten. Toch wordt in de praktijk vaak wél gestart met traumatherapie, soms met ongewenste gevolgen. Hoe bereid je kinderen voor op traumaverwerking, zonder ze te forceren? In dit interview met Nathalie Schlattmann en Sanne Brinkerink lees je hoe de speelse groepstraining Tem je Draak precies dat mogelijk maakt. “Het is nu eenmaal makkelijker om een draak te verslaan als hij al een beetje tam is.”

Eerst versterken, dan verwerken

Kinderen met traumaklachten worden vaak al snel doorverwezen naar traumatherapie, ook als ze daar nog niet aan toe zijn. “Gaat de therapie niet goed, dan wordt al gauw gedacht dat het kind niet meewerkt of dat de behandelaar tekortschiet”, aldus klinisch psycholoog Nathalie Schlattmann. Volgens haar doen we veel kinderen daarmee tekort. “Mohammed Ali is ook niet de ring in gegaan zonder training. Waarom niet eerst trainen en vertrouwen in jezelf opbouwen, voordat je zo’n enge draak gaat verslaan?” 

Daarom startte Nathalie in 2012 samen met (pleegzorg)collega’s én kinderen met de ontwikkeling van de training Tem je Draak: een speelse en veilige voorbereiding, die veerkracht versterkt en waarmee kinderen de draak - hun trauma - kunnen temmen, voordat ze hem tijdens de traumatherapie een kopje kleiner maken. Nathalie: “Want het is veel makkelijker om die draak een kopje kleiner te maken als hij al een beetje tam is.” 

Van pleegzorg naar brede inzet 

Tem je Draak ontstond destijds mede vanuit een vraag uit de praktijk van pleegzorg: pleegouders volgden de training Traumasensitief opvoeden en vroegen om een parallel aanbod voor hun pleegkinderen. Dat werd Tem je Draak: een groepstraining voor chronisch getraumatiseerde pleegkinderen. In 2023 is de handleiding in een boek uitgegeven.  

De afgelopen jaren werd de training doorontwikkeld en geschikt gemaakt voor een bredere groep kinderen. Er zijn daartoe 4 nieuwe vignetten gemaakt, waardoor de training nu ook individueel toepasbaar is én voor kinderen met traumaklachten door seksueel misbruik, adoptie of huiselijk geweld. 

Voor wie is Tem je Draak?

Tem je Draak is bedoeld voor vermijdende kinderen van 7 tot en met 12 jaar met traumaklachten: kinderen die nog niet klaar zijn om over hun trauma te praten, maar wel klachten hebben zoals herbelevingen, vermijding en problemen met emotieregulatie. 

De training bestaat uit 8 groeps- of individuele bijeenkomsten. In deze sessies leren kinderen vaardigheden die hen helpen om grip te krijgen op stress, emoties en spanning, met als doel dat traumaverwerking mogelijk wordt.  

De training wordt gegeven door een pleegzorgwerker en een traumatherapeut en is hiermee een voorbeeld van structurele samenwerking tussen jeugd-GGZ en jeugdhulp binnen Levvel.  

Ouders leren mee 

In het ideale geval volgen ouders parallel de training ‘Traumasensitief opvoeden en begeleiden’, gebaseerd op het boek van Leony Coppens. Kinderen en ouders krijgen zo tegelijk psycho-educatie en leren dezelfde taal gebruiken.  

Een voorbeeld is de metafoor van de ijsberg. Nathalie: “Het topje van de ijsberg is het gedrag van het kind, bijvoorbeeld iets slopen of lelijke dingen zeggen. Maar onder dat topje zitten angstige gedachten: 'ik ben een slecht kind' of 'ik word verlaten'. We leren het kind onder zijn topje van de ijsberg te kijken, en het is natuurlijk extra krachtig als de ouder dat pok gaat doen.” 

Ook doen ouders dezelfde oefeningen als de kinderen. “Het is niet alleen leerzaam,” zegt Nathalie. “Maar het ontschuldigt het kind ook. Je zegt daarmee: het ligt niet alleen aan jou. Ook je ouders moeten aan de slag.” 

Onderzoek: wat levert het op? 

Klinisch psycholoog in opleiding Sanne Brinkerink onderzocht het effect van Tem je Draak op PTSS-klachten, gedragsproblemen en emotieregulatie. “Wat we zagen, was hoopgevend. Helpende strategieën, zoals afleiding zoeken en positieve gedachten inzetten, namen volgens pleegouders betekenisvol toe bij de pleegkinderen.” 

Daarnaast onderzocht Sanne binnen Levvel, en ook bij een groep van Parlan, of de training inderdaad helpt om kinderen toe te leiden naar evidence-based traumabehandeling. “De resultaten bevestigen dat deze training echt een versterkende stap kan zijn.” 

• 45% van de kinderen stroomt door naar traumabehandeling: Na het volgen van Tem je Draak kan bijna de helft van de deelnemende kinderen starten met een evidence-based traumabehandeling, zoals EMDR of TF-CBT. Dat onderstreept de rol van Tem je Draak als voorbereidende interventie: de training verlaagt de drempel naar verdere traumaverwerking. 
• 34% had nog een voorbereidende interventie nodig. 
• Bij 14% was een andersoortige interventie nodig, zoals oudertraining en/of indicatie. 
• Bij 7% van de kinderen kwam er geen vervolg. 

Overplaatsing voorkomen 

Sanne: “Veel pleegkinderen hebben last van trauma, en dat vergroot de kans dat een pleegzorgplaatsing voortijdig stopt. In 2024 zijn er in Nederland 522 pleegzorgplaatsingen beëindigd, doordat het pleeggezin overbelast was. Ook daarom voelen we noodzaak om deze kinderen vroeg te zien en te helpen. Tem je Draak kan een bijdrage leveren aan het doorbreken van de cirkel van overplaatsingen.” 

Nathalie: “80% van de pleegkinderen heeft 6 of meer ACE’s (Adverse Childhood Events traumatische ervaringen) meegemaakt. In de jeugd-GGZ is dat 17% die er 4 of meer heeft meegemaakt. En we weten ook dat 4 of meer ACE’s voor het achttiende levensjaar de kans op lichamelijke en psychische klachten significant vergroten.”  

Haar ambitie is om Tem je Draak in ieder geval structureel in te zetten. “Het liefst zie ik dat elk pleegzorgteam 2 keer per jaar zo’n combi-groep voor kinderen en pleegouders kan bieden.” 

Vermijdende professionals 

De training helpt overigens niet alleen vermijdende kinderen over de drempel. Nathalie: “We hopen dat deze training hulpverleners ook helpt hun eigen terughoudendheid en vermijding te doorbreken. Bij trauma zie je vaak een parallel proces: kinderen gaan vermijden, en therapeuten doen dat ook. Begrijpelijk, want het is spannend om iets te ontregelen.” Juist doordat Tem je Draak speels, concreet en flexibel inzetbaar is, maakt de training het makkelijker om tóch met trauma aan de slag te gaan. 

Wil je zelf aan de slag met Tem je Draak?  

Tem je Draak is verkrijgbaar als handleiding, waarbij de nieuwe vignetten gratis te downloaden zijn. In principe kan iedere professional met het boek en de nieuwe vignetten de training geven. Wil je toch meer? Dan kun je de 1-daagse training te volgen via RINO Amsterdam. 

Geschreven door Ilse van der Mierden.