Kindermishandeling bespreekbaar maken: 4 inzichten

Publicatietype: Publicatie

Published on

Schaamte, angst en loyaliteit aan ouders kunnen ervoor zorgen dat kinderen niet uit zichzelf vertellen wat er thuis gebeurt. Juist daarom is het belangrijk om veiligheid bespreekbaar te maken, zonder te snel te oordelen of te handelen. Deze 4 inzichten helpen je om het gesprek aan te gaan en zorgvuldig te handelen. 

Een groot probleem dat niet altijd zichtbaar is 

Naar schatting krijgen jaarlijks 90.000 tot 127.000 kinderen in Nederland te maken met kindermishandeling. Dat is gemiddeld ongeveer 1 kind per klas. Maar niet alle onveiligheid is zichtbaar. Emotionele verwaarlozing, seksueel misbruik, vernedering of een onveilige sfeer thuis zijn bijvoorbeeld moeilijker te herkennen dan lichamelijke verwondingen. En verschillende vormen kunnen ook tegelijkertijd voorkomen.  

4 inzichten die je helpen het gesprek aan te gaan 

Juist omdat kindermishandeling lang niet altijd zichtbaar is, is het extra belangrijk om veiligheid vanaf het eerste contact bespreekbaar te maken. Maar hoe pak je dat aan? 

1. Durf te vragen: wacht niet op signalen 

Wacht niet tot je iets vermoedt of een situatie escaleert. Maak veiligheid vanaf het eerste contact vanzelfsprekend bespreekbaar. Voorbeelden van vragen die je bijvoorbeeld kunt stellen: 

  • ‘Hoe wordt er bij jullie thuis ruzie gemaakt en hoe maken jullie het weer goed?’ 
  • ‘Voel je je thuis veilig?’ 
  • ‘Is er iets wat je nog niet hebt durven vertellen?’ 
  • ‘Wordt er weleens bij jullie thuis geslagen, gebeten of geschopt?’ 

Merk je dat je zelf aarzelt om zo’n vraag te stellen? Sta daar dan bij stil. Wat maakt het gesprek spannend en wat heb je nodig om het toch aan te gaan? Soms helpt het om een vraag vooraf met een collega te bespreken. 

2. Kijk verder dan je eerste oordeel 

Probeer te begrijpen wat er speelt bij zowel het kind als de ouder. Je kunt je sterk betrokken voelen bij het kind, maar ook begrip hebben voor de ouder. Die gevoelens kunnen ongemerkt bepalen waar je aandacht naartoe gaat. Door je bewust te zijn van je eigen aannames en emoties, houd je ruimte om verschillende perspectieven te onderzoeken, zonder de veiligheid van het kind uit het oog te verliezen. 

Houd ook rekening met de loyaliteit van kinderen. Kinderen zijn afhankelijk van hun ouders voor zorg en liefde. Zelfs wanneer ouders hen pijn doen, blijven kinderen vaak van hen houden en loyaal aan hen. Vertellen wat er thuis gebeurt, kan voelen alsof ze hun ouders verraden. Die loyaliteit kan ook gelden voor broers, zussen en andere familieleden. Een kind kan bang zijn dat een onthulling gevolgen heeft voor het hele gezin. Vergeet daarom niet om bij zorgen over 1 kind ook naar de veiligheid van de andere kinderen in het gezin te kijken. 

Let daarnaast op de dynamiek tussen ouders. Bij intieme terreur kan de ene partner de andere sterk onderdrukken. Een gezamenlijk gesprek kan die machtsverhouding onbedoeld versterken. Kijk dus eerst goed naar de veiligheid en onderlinge verhoudingen voordat je bepaalt wie je samen of afzonderlijk spreekt. 

3. Vertraag en kijk ook naar jezelf 

Je wilt een kind helpen en beschermen. Het liefst meteen. Maar als je te snel handelt, kun je belangrijke informatie missen of te snel conclusies trekken. Kijk daarom niet alleen naar wat er in het gezin gebeurt, maar ook naar wat de situatie bij jezelf oproept. 

Merk je dat je gespannen raakt, direct een oplossing wilt of juist het gesprek uit de weg gaat? Bespreek dat met een collega. Door even stil te staan bij je eigen reactie, ontstaat ruimte om zorgvuldiger te kijken en te handelen. 

Ook kennis over stressreacties kan helpen. De Breinbijsluiter van Augeo legt uit wat stress met het brein doet en hoe reacties als vechten, vluchten of bevriezen kunnen ontstaan. De uitleg is er niet alleen voor professionals, maar ook voor kinderen, jongeren en ouders. Het kan een kind bijvoorbeeld helpen begrijpen waarom het tijdens een onveilige situatie bevroor of niet kon reageren. Dat kan schaamte en schuldgevoel verminderen. 

Vertragen betekent overigens niet dat je noodzakelijke bescherming uitstelt. Bij acute onveiligheid is direct handelen nodig. 

4. Begin klein en doe het niet alleen 

Veiligheid bespreekbaar maken vraagt niet altijd om grote stappen. Aandacht geven en laten merken dat je iets hebt gehoord, kan al veel betekenen. Luister, vraag door en kom terug op wat een kind vertelt. Je hoeft niet altijd direct een oplossing te hebben. 

Soms is een kleine reactie genoeg: 

  • ‘Je vertelde dit laatst. Ik heb daar nog over nagedacht en wil er graag op terugkomen.’ 
  • ‘Wat je nu zegt, raakt me. Mag ik daar nog iets over vragen?’ 
  • ‘Ik ben er even stil van, maar ik kom hier bij je op terug.’ 

Vind je het lastig om het gesprek aan te gaan? Bespreek je twijfels met een collega. Bereid het gesprek samen voor, vraag iemand om aan te sluiten of bespreek achteraf wat je hebt gezien en gehoord. Je hoeft het niet alleen te doen. 

Wat doe je als er inderdaad sprake is van onveiligheid? 

Veiligheid bespreekbaar maken hoort bij het werk van iedere jeugdhulpprofessional. Blijkt uit het gesprek dat een kind niet veilig is, dan is het belangrijk om zorgvuldig en volgens de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling te handelen. Bespreek je zorgen met een collega of aandachtsfunctionaris, breng de situatie en veiligheid in kaart en bepaal welke hulp of bescherming nodig is. Bij acute onveiligheid is direct handelen noodzakelijk.