Jongeren in de ggz klaar met het taboe: "praat gewoon met ons over relaties, identiteit en seksualiteit"

“Waarom vraagt mijn hulpverlener daar eigenlijk nooit naar?” Voor veel jongeren zijn seksualiteit, relaties en gender een belangrijk onderdeel van hun leven. Toch blijven deze onderwerpen binnen de jeugd-ggz vaak onbesproken. Terwijl juist daar behoefte aan is: jongeren willen weten dat ze ook hierover met hun hulpverlener kunnen praten. Hoe maak je het als professional vanzelfsprekend om hierover te beginnen?

Voor haar proefschrift Talking Taboos and Taking Care onderzocht Sara Bungener hoe jongeren en professionals in de jeugd-ggz gesprekken over seksualiteit en gender ervaren. Ook onderzocht Sara hoe transgender jongeren hun relationele en seksuele ontwikkeling beleven.  Sara is kinder- en jeugdpsychiater bij Levvel. Voor dit onderzoek sprak zij met 52 personen: 21 jongeren die psychiatrische zorg ontvingen, 20 jeugdhulpprofessionals en 11 experts. 

Daarnaast onderzocht ze de seksuele en relationele ontwikkeling van transgender jongeren die in behandeling waren bij het Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie (KZcG) van Amsterdam UMC.

Blijf op de hoogte met persoonlijke alerts over dit onderwerp

Wie begint het gesprek?

De uitkomsten zijn duidelijk: jongeren vinden het belangrijk dat seksualiteit en gender bespreekbaar zijn. Ze wachten vaak af tot hun hulpverlener het onderwerp aansnijdt. Tegelijkertijd blijkt uit een vragenlijst onder 242 professionals in de jeugd-ggz dat bijna alle hulpverleners (99,5%) vinden dat praten over seksualiteit belangrijk is en bij hun taak hoort. Toch doet slechts 19,9% dit daadwerkelijk.

Waarom gebeurt dat zo weinig? Hulpverleners kunnen zich ongemakkelijk voelen bij het onderwerp of bang zijn dat een jongere zich schaamt. Daardoor blijft seksualiteit soms alleen ter sprake komen wanneer er al een directe aanleiding is, bijvoorbeeld seksueel trauma. Jongeren omschrijven gesprekken die wel plaatsvinden soms als kort, ongemakkelijk of oppervlakkig.

De hulpverlener aan zet

Volgens de jongeren ligt het initiatief daarom bij de professional. Ook als een jongere op dat moment geen concrete vraag heeft, kan het belangrijk zijn om het onderwerp te benoemen. Zo wordt duidelijk: hier mag je over praten, als je daar behoefte aan hebt.

Daarbij is het belangrijk dat de jongere zelf de regie houdt. Jongeren geven aan dat ze het gesprek graag vertrouwelijk voeren, zonder ouders erbij, en dat ze ook de ruimte willen krijgen om aan te geven wanneer ze een onderwerp (even) niet willen bespreken.

Een veilige aanpak is daarbij belangrijk. Jongeren noemen onder meer:

• Leg uit waarom je naar seksualiteit of gender vraagt.
• Zorg voor privacy en vertrouwelijkheid.
• Gebruik inclusieve en niet-veroordelende taal.
• Houd rekening met leeftijd, ontwikkeling, cultuur en geloof.
• Geef de jongere de ruimte om een onderwerp niet te bespreken.

Want seksualiteit hoeft geen probleem te zijn om erover te mogen praten. Juist door het onderwerp vanzelfsprekend te maken, kan een hulpverlener ruimte creëren voor vragen, twijfels en ervaringen die anders misschien onbesproken blijven.

Een eigen tempo voor transgender jongeren

Uit het onderzoek naar transgender jongeren komt daarnaast naar voren dat hun relationele en seksuele ontwikkeling een eigen tempo kan volgen. Vóór een medische genderbevestigende behandeling worden de meeste jongeren wel verliefd en hebben ze relaties, maar velen vermijden intimiteit omdat ze zich niet prettig voelen in hun lichaam. Na een medisch traject nemen seksuele ervaringen en het zelfvertrouwen daarin sterk toe.

Dat onderstreept het belang van begeleiding die niet alleen gericht is op de medische kant van een gendertraject, maar ook aandacht heeft voor relaties, intimiteit, lichaamsbeeld en seksualiteit.

SexQ: een praktisch hulpmiddel

Wil je het gesprek over seksualiteit en gender met een jongere op gang brengen? De SexQ-vragenlijst kan daarbij helpen. De gesprekstool biedt concrete aanknopingspunten om onderwerpen als relaties, seksualiteit, genderidentiteit, grenzen en lichaamsbeeld bespreekbaar te maken.

De SexQ is ontwikkeld samen met jongeren, hulpverleners en experts en bevat ook letterlijke voorbeeldvragen en -zinnen. Daarmee wordt het voor professionals gemakkelijker om zonder veel omhaal een gesprek te beginnen. Er is daarnaast een SexQ-Medicatie, waarmee hulpverleners seksualiteit en mogelijke seksuele bijwerkingen van medicatie kunnen bespreken.

Zo kan de jeugd-GGZ de stap maken van seksualiteit en gender alleen bespreken wanneer er een probleem is, naar ruimte geven aan een gezonde en positieve seksuele en relationele ontwikkeling.

Meer weten?

Lees meer over het onderzoek in het proefschrift van Sara Bungener, Talking Taboos and Taking Care.