SexQ: hoe praat je met jongeren over seksualiteit en gender?

Gesprekken starten over thema’s als seksualiteit en genderidentiteit kan lastig zijn. Ook voor hulpverleners die werken in de jeugd-GGZ of jeugdzorg. Want het is niet iets waar jongeren vaak uit zichzelf over praten. Gelukkig zijn er tools die daarbij helpen: de SexQ en SexQ-medicatie vragenlijsten. Je kunt ze op deze pagina downloaden in Nederlands of Engels en zijn meteen toepasbaar in de praktijk. 

Beide instrumenten zijn ontwikkeld in nauwe samenwerking met jongeren, hulpverleners en wetenschappers en zijn wetenschappelijk onderbouwd. Aan de ontwikkeling droegen onder meer experts bij van het Centrum Seksueel Geweld (CSG), Qpido en verschillende cultureel-religieuze stichtingen op het gebied van LHBTIQ+. Het project was een gezamenlijke inspanning van Levvel, Amsterdam UMC en de FWOS. 

Vanuit Levvel leverde onder anderen Sara Bungener, kinder- en jeugdpsychiater, een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling. 

Waarom een gesprekstool seksualiteit in de jeugd-GGZ nodig is 

Jongeren met psychiatrische aandoeningen zijn kwetsbaarder voor problemen op seksueel en relationeel gebied. Toch, zo blijkt uit onderzoek van Bungener en haar collega’s, krijgen seksualiteit en genderdiversiteit in de jeugd-GGZ nog te weinig (structurele) aandacht. Praten over deze onderwerpen is erg belangrijk maar het gaat vaak niet vanzelf. 

Jongeren wíllen het gesprek, maar beginnen het niet 

Jongeren geven aan dat hun seksuele gevoelens, ervaringen en identiteit veel invloed hebben op hoe ze zich voelen en zouden er graag over willen praten. Maar ze ervaren ook drempels om er zelf over te beginnen. Door schaamte, angst voor reacties, of onzekerheid over wat ‘mag’ en wat ‘normaal’ is.  

Behandelaren zien het belang, maar ervaren een drempel 

Behandelaren erkennen het belang van deze onderwerpen, maar ervaren vaak handelingsverlegenheid of taboe om het gesprek ook echt aan te gaan. Ze zijn bang om grenzen te overschrijden, weten niet altijd hoe ze het gesprek moeten openen of wachten tot de jongere er zelf over begint. Het gevolg: beide kanten wachten op elkaar.  

Cijfers benadrukken dit beeld: slechts 19,9% van de behandelaren bespreekt seksualiteit regelmatig met jongeren. Over genderdiversiteit is dit percentage nog veel lager, namelijk maar 2,3%.  

Onderzoek laat zien: structuur helpt het gesprek op gang 

De factsheet Praten over seksualiteit & genderdiversiteit in de Jeugd GGZ laat zien dat een gestructureerde, genormaliseerde gespreksaanpak helpt om deze drempels te verlagen. Alle inzichten vanuit het onderzoek hebben geleid tot de ontwikkeling van tools om makkelijker het gesprek te starten: SexQ en SexQ-medicatie.  

Praten over seksualiteit en gender met SexQ  

SexQ is een semi-gestructureerd interview om het gesprek te beginnen rondom seksualiteit en genderidentiteit. De tool is geschikt voor jongeren tussen de 14 en 25 jaar. SexQ werkt met een helder stappenplan. Vervolgens werk je met 7 thema’s, opbouwend in intimiteit. Deze opbouw zorgt voor een veilige sfeer, waarin een jongere kan delen wat er speelt: in eigen woorden en in eigen tempo.  

Download de SexQ-vragenlijst: direct inzetbaar in de jeugd-ggz 

Seksuele bijwerkingen van psychofarmaca bespreken met SexQ-medicatie 

Naast de algemene vragenlijst is er ook SexQmedicatie. Deze variant richt zich specifiek op het bespreekbaar maken van seksuele bijwerkingen van psychofarmaca. Dit soort bijwerkingen komen vaak voor, maar behandelaren bespreken ze nog te weinig. Slechts 20,3% van de behandelaren doet dit regelmatig. SexQ-medicatie is een uitstekende tool om dit thema laagdrempelig aan te kaarten.   

Download hier de SexQ-medicatie:   

Als professional bijdragen aan gezonde (seksuele) ontwikkeling  

Jongeren verdienen een gezonde, veilige seksuele ontwikkeling én goede voorlichting, inclusief aandacht voor genderidentiteit. Door SexQ te gebruiken, help je jongeren vrijuit praten, hun ervaringen beter begrijpen en zorgen vroeg te signaleren. Je creëert een open behandelcultuur, waarin schaamte afneemt en jongeren de steun krijgen die ze nodig hebben.  

Meer weten? 

Wil je weten hoe Levvel jongeren ondersteunt op het gebied van liefde, seksualiteit en relaties? Hier vind je meer informatie.    

Wil je je als professional verder verdiepen in dit onderwerp? Lees dan bijvoorbeeld de handreiking van Rutgers of de publicatie van Movisie.