Kennis van TOPGGz-expertisecentrum Dwang, Angst en Tics

Hoogleraar prof. dr. Jeroen Legerstee

Jeroen is GZ-psycholoog i.o.t. klinisch psycholoog en bijzonder hoogleraar innovatieve behandeling bij kinderen en jongeren met dwang, angst en tics aan de Universiteit van Amsterdam (faculteit Maatschappij en Gedragswetenschappen). Hij is internationaal expert op het gebied van angststoornissen en innovatieve (e-health) behandelingen. 

Senior onderzoekers

dr. Chaim Huijser

Chaim is geneesheer-directeur, kinder- en jeugdpsychiater en senior onderzoeker. Gespecialiseerd in tics en obsessief-compulsieve stoornissen.

drs. Carola de Wit 

Carola is klinisch psycholoog en cognitief-gedragstherapeut. Zij is expert op het gebied van dwangstoornissen en misofonie.

dr. Luuk Stapersma

Luuk is GZ-psycholoog, coördinator van het expertisecentrum DAT en senior onderzoeker op projecten naar onder meer obsessief-compulsieve stoornis en selectief mutisme.

Deze onderzoeken lopen op dit moment binnen ons expertisecentrum Dwang, Angst en Tics:

• SPACE: een innovatieve ouderinterventie voor kinderen en jongeren met een complexe dwangstoornis
  Onderzoek naar de effectiviteit van SPACE (Supportive Parenting voor Anxious Childhood Emotions), een behandeling voor ouders van kinderen met een dwangstoornis, gericht op ouderlijke steun en gezinsaanpassing. In dit project wordt samengewerkt met het Yale Child Study Centre, New Haven, USA. Onderzoeker: Juul Veeger
  Verwachte einddatum: medio 2026
• VR bij selectief mutisme
  Onderzoek naar de effecten van een gecombineerde behandeling van VR en gedragstherapie voor kinderen met selectief mutisme.
  Verwachte einddatum: medio 2028
• rTMS voor OCD en Tourette
  Pilot onderzoek naar toepassing van rTMS voor jongeren met ernstige OCS en/of gilles de la Tourette.
  Verwachte einddatum: eind 2025

Overige onderzoeken

• TIC Genetics
  Internationaal onderzoek naar de genen die tics veroorzaken. In samenwerking met diverse centra, met name Accare.
• Validering misofonie vragenlijst Onderzoek naar de validering en normering van twee screeningsvragenlijsten voor misofonie bij kinderen en jongeren. In samenwerking met het Amsterdam UMC, locatie AMC.
• Intensieve behandelweek dwang
  Onderzoek naar de behandeluitkomsten van de intensieve behandelweek voor kinderen en jongeren met dwang.
• Validering vragenlijsten gezinsaanpassing
  Onderzoek naar de validiteit en betrouwbaarheid van twee vragenlijsten (versie voor ouder en kind) over gezinsaanpassing bij angst en dwang en een vragenlijst over dwingend gedrag.

(Vet: auteurs verbonden aan het expertisecentrum DAT)

2024

Tackle your Tics, a brief intensive group-based exposure treatment for young people with tics: results of a randomised controlled trial (2024). Heijerman-Holtgrefe, A. P., Huyser, C., Bus, M., Beljaars, L. P. L., van de Griendt, J. M. T. M., Verdellen, C. W. J., Kan, K. J., Zijlstra, B. J. H., Lindauer, R. J. L., Cath, D. C., Hoekstra, P. J., & Utens, E. M. W. J. European Child and Adolescent Psychiatry, 33(11), 3805–3818. Vindbaar via PubMed. https://doi.org/10.1007/s00787-024-02410-0

Non-violent resistance treatment for parenting stress and parent–child interaction in parents of adolescents with anorexia nervosa: A pilot study (2024). Meijer, I. G., Stapersma, L., Terpstra, L., van der Mandele, J. P., & Utens, E. M. W. J. Journal of Family Therapy, 46(3), 231–244. Vindbaar via PubMed. https://doi.org/10.1111/1467-6427.12455

Genome-wide Association Study Points to Novel Locus for Gilles de la Tourette Syndrome (2024). The TSAICG, The TIC Genetics Collaborative Group, The TSGeneSEE Initiative, the EMTICS Collaborative Group, The TS-EUROTRAIN Network, & The PGC TS Working Group (TicGenetics Collaborative Group). Biological Psychiatry, 96(2), 114–124. Vindbaar via PubMed. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2023.01.023

Large-scale analysis of structural brain asymmetries during neurodevelopment: Associations with age and sex in 4265 children and adolescents (2024). Kurth, F., et al. (ENIGMA). Human Brain Mapping, 45(11), e26754. Vindbaar via PubMed. https://doi.org/10.1002/hbm.26754

Normative modelling of brain morphometry across the lifespan with CentileBrain: algorithm benchmarking and model optimisation (2024). Ge, R., Yu, Y., Qi, Y. X., e.a. (ENIGMA Lifespan Working Group). The Lancet Digital Health, 6, e211–e221.

White matter diffusion estimates in obsessive-compulsive disorder across 1653 individuals: machine learning findings from the ENIGMA OCD Working Group (2024). Kim, B. G., Kim, G., Abe, Y., e.a. (ENIGMA OCD Working Group). Molecular Psychiatry.

Correction: White matter diffusion estimates in obsessive-compulsive disorder across 1653 individuals: machine learning findings from the ENIGMA OCD Working Group (2024). Kim, B. G., Kim, G., Abe, Y., e.a. (ENIGMA OCD Working Group). Molecular Psychiatry.

Psychometric Validation of the New Misophonia Screening List—Child and Youth and AMISOS-Y (Dutch Child- and Parent-Report Versions) for Assessing Misophonia in Youth (2024). Rappoldt, L. R., Kan, K. J., Dalmeijer, L., Rutten, S. A., van Horen, R., van der Pol, M. M., ... & Utens, E. M. Child Psychiatry & Human Development. Vindbaar via PubMed. https://doi.org/10.1007/s10578-024-01781-4

Efficacy of a parent-based treatment for children and adolescents with obsessive-compulsive disorder: Protocol of a multiple baseline, single-case experimental design study (2024). Veeger, J. D., Stapersma, L., Lebowitz, E. R., Zijlstra, B., Lindauer, R., Utens, E. M., & Huijser, C. Contemporary Clinical Trials Communications. Vindbaar via PubMed. https://doi.org/10.1016/j.conctc.2025.101456

2023

• ENIGMA-OCD working group 2023, 'Right Prefrontal Cortical Thickness Is Associated With Response to Cognitive?Behavioral Therapy in Children With Obsessive-Compulsive Disorder', Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, vol. 62, no. 4, pp. 403-414. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2022.07.865
• Psychiatric Genomics Consortium Tourette Syndrome Working Group (PGC-TS), EMTICS Collaborative Group & TS-EUROTRAIN Network 2023, 'Polygenic risk score-based phenome-wide association study identifies novel associations for Tourette syndrome', Translational psychiatry, vol. 13, no. 1, 69, pp. 69. https://doi.org/10.1038/s41398-023-02341-5
• Lodder, P, Wicherts, JM, Antens, M, Albus, C, Bessonov, IS, Condén, E, Dulfer, K, Gostoli, S, Grande, G, Hedberg, PR, Herrmann-Lingen, C, Jaarsma, T, Koo, M, Lin, P, Lin, T-K, Meyer, T, Pushkarev, G, Rafanelli, C, Raykh, OI, Schaan de Quadros, A, Schmidt, M, Sumin, AN, Utens, EMWJ, van Veldhuisen, DJ, Wang, Y & Kupper, N 2023, 'Type D Personality as a Risk Factor for Adverse Outcome in Patients With Cardiovascular Disease: An Individual Patient-Data Meta-analysis', Psychosomatic medicine, vol. 85, no. 2, pp. 188-202. https://doi.org/10.1097/PSY.0000000000001164
• Meijer, I, Thiadens, E, Terpstra, L & Utens, EMWJ 2023, 'Uit de greep van de eetstoornis: Geweldloos verzet als interventie bij de behandeling van anorexia nervosa', Psycholoog, vol. 58, no. 1.
• Pelosi, C, Kauling, RM, Cuypers, JAAE, Utens, EMWJ, van den Bosch, AE, Kardys, I, Bogers, AJJC, Helbing, WA, Roos-Hesselink, JW & Legerstee, JS 2023, 'Executive functioning of patients with congenital heart disease: 45 years after surgery', Clinical research in cardiology, vol. 112, no. 10, pp. 1417-1426. https://doi.org/10.1007/s00392-023-02187-3
• Pelosi, C, Kauling, RM, Cuypers, JAAE, Utens, EMWJ, van den Bosch, AE, van der Heide, A, Legerstee, JS & Roos-Hesselink, JW 2023, 'Life expectancy and end-of-life communication in adult patients with congenital heart disease, 40-53 years after surgery', European heart journal open, vol. 3, no. 4, oead067. https://doi.org/10.1093/ehjopen/oead067
• Rappoldt, LR, van der Pol, MM, de Wit, C, Slaghekke, S, Houben, C, Sondaar, T, Kan, KJ, van Steensel, FJA, Denys, D, Vulink, NCC & Utens, EMWJ 2023, 'Effectiveness of an innovative treatment protocol for misophonia in children and adolescents: Design of a randomized controlled trial', Contemporary Clinical Trials Communications, vol. 33, 101105. https://doi.org/10.1016/j.conctc.2023.101105
• Scheffers, LE, Vos, IK, Utens, EMWJ, Dieleman, GC, Walet, S, Escher, JC & van den Berg, LEM 2023, 'Physical Training and Healthy Diet Improved Bowel Symptoms, Quality of Life, and Fatigue in Children with Inflammatory Bowel Disease', Journal of pediatric gastroenterology and nutrition, vol. 77, no. 2, pp. 214-221. https://doi.org/10.1097/MPG.0000000000003816
• Scheffers, LE, Helbing, WA, Pereira, T, Walet, S, Utens, EMWJ, Dulfer, K & van den Berg, LE 2023, 'A 12-week lifestyle intervention: effects on fatigue, fear, and nutritional status in children with a Fontan circulation', Frontiers in pediatrics, vol. 11, 1154015. https://doi.org/10.3389/fped.2023.1154015
• Stapersma, L, Escher, JC & Utens, EMWJ 2023, Inflammatory bowel disease and cognitive behavioral therapy (CBT) in the young. in Handbook of Lifespan Cognitive Behavioral Therapy: Childhood, Adolescence, Pregnancy, Adulthood, and Aging. Handbook of Lifespan Cognitive Behavioral Therapy: Childhood, Adolescence, Pregnancy, Adulthood, and Aging, Elsevier, pp. 237-247. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-85757-4.00015-8
• Tali, E, Potharst, ES, de Bruin, EI & Utens, EMWJ 2023, 'Self-Compassion and Anxiety in Adolescents with and without Anxiety Disorder', Children, vol. 10, no. 7, 1181. https://doi.org/10.3390/children10071181 

2022

• Hordijk, J. A., Verbruggen, S. C., Buysse, C. M., Utens, E. M., Joosten, K. F., & Dulfer, K. (2022). Correction to: Neurocognitive functioning and health-related quality of life of children after pediatric intensive care admission: a systematic review (Quality of Life Research, (2022), 31, 9, (2601-2614), 10.1007/s11136-022-03124-z). Quality of Life Research, 31(9), 2615-2617. https://doi.org/10.1007/s11136-022-03144-9
• Hordijk, J. A., Verbruggen, S. C., Buysse, C. M., Utens, E. M., Joosten, K. F., & Dulfer, K. (2022). Neurocognitive functioning and health-related quality of life of children after pediatric intensive care admission: a systematic review. Quality of Life Research, 31(9), 2601-2614. https://doi.org/10.1007/s11136-022-03124-z
• van der Hout, R., Barnasconi, F., Noorloos, J., de Bruin, R., van Slobbe-Maijer, K., Legerstee, J., Oort, F., & Utens, E. (2022). Treatment outcomes of dialectical behaviour therapy for adolescents presenting with characteristics of borderline personality disorder: A naturalistic study. Clinical Child Psychology and Psychiatry. https://doi.org/10.1177/13591045221109871
• Heijerman-Holtgrefe, A., Huyser, C., Verdellen, C., van de Griendt, J., Beljaars, L., Kan, K-J., Lindauer, R., Cath, D., Hoekstra, P., & Utens, L. (2022). Effectiveness of 'Tackle Your Tics', a brief, intensive group-based exposure therapy programme for children with tic disorders: study protocol of a randomised controlled trial. BMJ Open, 12(6), e058534. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-058534
• Rodrigues Pereira, C., Ensink, J. B. M., Güldner, M. G., Kan, K. J., De Jonge, M. V., Lindauer, R. J. L., & Utens, E. M. W. J. (2022). The Validation of the Selective Mutism Questionnaire for Use in the Dutch Population. Child Psychiatry and Human Development. https://doi.org/10.1007/s10578-022-01387-8
• van Dalen, M., Pasmans, S. G. M. A., Aendekerk, E. W. C., Mathijssen, I. M. J., Koudstaal, M. J., Williamson, H., Hillegers, M. H. J., Utens, E. M. W. J., & Okkerse, J. M. E. (2022). Acceptability and feasibility of an online psychosocial intervention for Dutch adolescents with a visible difference: A mixed-methods study. Body Image, 41, 298-307. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2022.03.003
• Van Den Berge, J. C., Van Vark, L. C., Postmus, D., Utens, E. M. W. J., Hillege, H. L., Boersma, E., Lesman-Leegte, I., & Akkerhuis, K. M. (2022). Determinants of quality of life in acute heart failure patients with and without comorbidities: a prospective, observational study. European Journal of Cardiovascular Nursing, 21(3), 205-212. https://doi.org/10.1093/eurjcn/zvab061
• Zelihić, D., van Dalen, M., Kling, J., Pripp, A. H., Nordgreen, T., Kvalem, I. L., Pasmans, S. G. M. A., Mathijssen, I. M. J., Koudstaal, M. J., Hillegers, M. H. J., Williamson, H., Utens, E. M. W. J., Feragen, K. B., & Okkerse, J. M. E. (2022). Reducing social anxiety in adolescents distressed by a visible difference: Results from a randomised control trial of a web-based intervention. Body Image, 40, 295-309. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2022.01.008
• The Rotterdam Exercise Team, Scheffers, L. E., Helbing, W. A., Utens, E. M. W. J., Dieleman, G. C., Dulfer, K., Noske, J., van den Broek, E. A., Walet, S., Olieman, J. F., Escher, J. C., Pijnenburg, M. W., van der Ploeg, A. T., & van den Berg, L. E. (2022). Study Protocol of the Exercise Study: Unraveling Limitations for Physical Activity in Children With Chronic Diseases in Order to Target Them With Tailored Interventions—A Randomized Cross Over Trial. Frontiers in Pediatrics, 9, [791701]. https://doi.org/10.3389/fped.2021.791701
• Pengel, R., van der Mheen, M., & Utens, E. M. W. J. (2022). Cliëntkenmerken van schoolweigeraars en hun werkrelatie met hulpverleners van het Team Thuiszitters. Tijdschrift van de Vereniging voor Kinder- en Jeugdpsychotherapie, 49(1). https://www.vkjp.nl/het-tijdschrift/tijdschrift-1-2022
• Utens, E. M. W. J., Stapersma, L., & Legerstee, J. S. (2022). Individuele psychotherapie bij kinderen en adolescenten. In R. Lindauer, & W. Staal (Eds.), Handboek kinder- en jeugdpsychiatrie Boom Uitgevers.
• Huijser, C., & Utens, E. M. W. J. (2022). Obsessieve-compulsieve spectrum stoornissen. In R. Lindauer, & W. Staal (Eds.), Handboek kinder- en jeugdpsychiatrie Boom Uitgevers.
• van Dalen, M., Hermans, M. M., Leemreis, W. H., Kraaij, V., De Laat, P., Pasmans, S., Versnel, S. L., Koudstaal, M. J., Hillegers, M., Utens, E., & Okkerse, J. (2022).
  Emotional and Behavioral Problems in Children With a Cleft Lip With or Without Palate or an Infantile Hemangioma. The Cleft palate-craniofacial journal : official publication of the American Cleft Palate-Craniofacial Association, 59(4_suppl2), S74–S83. https://doi.org/10.1177/10556656211031411
• Utens, E.M.W.J. & Stapersma, L. (2022). Nabeschouwing. Gedragstherapie, 4.
• Hoekstra, M., Huijser, C., Kempen, B. et al. Intensieve traumatherapie op Bonaire. 
  Kind Adolesc Prakt 21, 22–29 (2022). https://doi.org/10.1007/s12454-022-1221-7

Als TOPGGz kijken we voortdurend waar we kunnen verbeteren en vernieuwen. Niet om het vernieuwen zelf, maar om de zorg voor kinderen en jongeren steeds beter te maken. Waar daar gaat het uiteindelijk om! Hieronder een aantal innovaties die we graag voor je uitlichten:

• Virtual Reality (VR) bij selectief mutisme
  De behandeling van selectief mutisme vindt vaak plaats op school. VR biedt kinderen met selectief mutisme de extra mogelijkheid om buiten de therapiesessie thuis te oefenen met de geleerde vaardigheden in een kindvriendelijke VR omgeving, om zo de behandeling mogelijk sneller of soepeler te laten verlopen.
• Space ouderbehandeling
  SPACE (Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions) is een evidence-based behandeling voor ouders van jeugdigen met angst- of dwangstoornissen. Het expertisecentrum DAT van Levvel heeft samen met dochterorganisatie en PI Research het Kenniscentrum SPACE-NL gelanceerd. Het DAT is voorloper in dit zorgaanbod en traint vanuit het Kennisnetwerk SPACE-NL GGZ-professionals in heel Nederland.
• Vragenlijsten dwang
  Nagenoeg alle gezinsleden gaan zich op een bepaalde manier aanpassen aan angst- of dwangproblemen van een kind. Er was in Nederland nog geen instrument beschikbaar om deze gezinsaanpassing in kaart te brengen. De Family Accommodation Scale for Anxiety (-Child Report) is een vragenlijst voor zowel jeugdigen als ouders om te screenen op gezinsaanpassing. Deze vragenlijst is vertaald en gevalideerd voor jeugdigen met dwang.
• Tackle your Tics
  Ontwikkeling van een korte intensieve groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met tics. Op dit moment wordt deze nieuwe behandeling onderzocht of effectiviteit. Er wordt nauw samengewerkt met de patiëntenorganisatie Stichting Gilles de la Tourette, ervaringsdeskundigen, Accare, Parnassia en Yulius. Promovendus: Annet Heijerman.
  Promotoren: Prof. dr. Lisbeth Utens en prof. dr. Pieter Hoekstra (Accare).
• RTMS studie bij OCD, Tourette en/of tics
  rTMS (repetitieve transcraniële magnetische stimulatie) is een innovatieve behandeling die bij volwassenen onderzocht wordt voor OCD en regulieren zorg is voor depressie. Bij  jongeren is nog relatief weinig onderzoek mee verricht. Wij doen nu een pilot om te ontdekken welke waarde rTMS kan hebben voor jongeren met ernstige OCD en  /of Tourette. dwanggedachten (OCD) minder te maken. Dit innovatieve project wordt wetenschappelijk geevalueerd op feasibility van de rTMS in samenwerking met het AmsterdamUMC.

Het expertisecentrum DAT werkt samen met:

• ADF stichting
• Stichting Gilles de la Tourette
• Misofonie Vereniging Nederland
• Afdeling psychiatrie van het Amsterdam UMC
• UvA
• OCD net
• Nederlands Kenniscentrum Angst en Depressie (NEDkad)
• Universiteit Zurich  (prof. dr.S. Walitza)
• Vereniging Cognitieve Gedragstherapie

Als TOPGGz-afdeling hebben wij een schat aan kennis in huis. Die kennis delen we graag via symposia, referaten en webinars.

2023

• ESCAP 2023: Heijerman A. et al. Effectiveness of Tackle your Tics, a brief, intensive group-based exposure therapy programme for children with tic disorders.
• De Wit C, van Horen R, Rappoldt L. Innovative diagnostics and treatment of misophonia in children and adolescents: a new psychiatric disorder, 11-05-2023, research visit Maudsley Hopsital London
• Studiedag VGCt 'CGT in het systeem': Utens, E.M.W.J. & Stapersma, L. Ouderschap binnen de cognitieve gedragstherapie: Een vooruitblik – 09-06-2023
• Lunchwebinar OCDnet ‘OCD in het systeem’: Stapersma, L., 14-12-2023
• VGCt Najaarscongres 2023: Symposium  'Het zit in de familie' - Angst in de gezinscontext; Luuk Stapersma voorzitter

2022

• TOPGGz symposium Levvel, Duivendrecht, 17 juni 2022.
  Rappoldt, L.R., Vulink, N.C.C., Denys, D.A.J.P., & Utens, E.M.W.J.
  Innovatief groepsbehandelprotocol voor misofonie bij kinderen en jongeren: een randomized
  controlled trial.
• Annual Meeting Belgian Association for Paediatric Anaesthesiology, 23 April 2022
  Utens, E.M.W.J. Trauma free care for children during induction of anesthesia.
• ESCAP 2022, Maastricht: Symposium Recent developments in the treatment of childhood obsessive-compulsive disorder
  Chair: E.M.W.J. Utens
  M. Bus: Brief intensive group-based CBT (BIG-CBT) for youth with OCD: two international pilot studies - Part 1 (V. Mailänder & J. Ball: Brief intensive cognitive behavioral therapy for children and adolescents with OCD: Findings of two international pilot studies
  Part 2 (M. van der Stelt & C. Huijser: Supportive parenting for anxious childhood emotions (SPACE) for children/adolescents with an obsessive-compulsive disorder)
• ESCAP 2022, Maastricht 
  C. Rodrigues Pereira: Behavioral Treatment of selective mutism
• EABCT 2022, Barcelona: Symposium Innovative CBT for youth with selective mutisme, OCD, tics, and misophonia: treatment at school, (short) intensive group treatment, and parten stand-alone treatment. Chair: E.M.W.J. Utens
  C. Rodrigues Pereira: Behavioral Treatment of selective mutism
  A.P. Heijerman-Holtgrefe: A brief, intensive group-based exposure therapy for children with tic disorder. Pilot findings of Tackle your Tics
  J. Ball: Brief intensive group-based CBT (BIG-CBT) for youth with OCD: two international pilot studies
  L. Rappoldt: Innovative group treatment protocol for misophonia in children and adolescents
  C. Huijser: Supportive parenting for anxious childhood emotions (SPACE) for youth with an obsessive-compulsive disorder
• ESTSS Lausanne Europees congress tics
  Utens & Heijermans - Tackle your Tics
• Pint of Science festival Rotterdam 
  Marije van Dalen, lezing onderzoek FACE IT
• Euro ACHD 12-13 April 2022 in Rotterdam
• Perlosi et al., Utens last author. Euro ACHD poster. Development of psychopathology in adults with congenital heart disease: a 40-53 years follow-up study C.
• Annual Meeting BAPA (23-04-2022)
  Berghmans, Lemmens & Utens. Informed Consent & managment of the uncooperative frightened child.
• Symposium Kind en Jeugd GGz (09-09-2022)
  Stapersma, L. Psychosociale behandelvormen.