Toekomstgericht werken: “Zij bepalen de richting, wij ondersteunen”

Voor veel jongeren in de jeugdhulp is 18 worden allesbehalve een feestje. Het is vaak een harde overgang: verantwoordelijkheden nemen toe en tegelijkertijd stopt de begeleiding soms plotseling - simpelweg omdat de wetgeving dat zo bepaalt. Juist in deze kwetsbare levensfase speel je als jeugdhulpprofessional een cruciale rol. Om jongeren beter te ondersteunen bij deze overgang is binnen Levvel de werkwijze en training Toekomstgericht werken ontwikkeld. Daan Gort en Anique Besemer, trainers en consulenten van het expertisecentrum Overgang naar Volwassenheid, delen hoe deze aanpak jongeren helpt om zélf regie te nemen over hun toekomst. 

Van signaal tot werkwijze 

“Eigenlijk is het allemaal begonnen bij de Big 5-visie en aanpak,” vertelt Daan. Deze aanpak, gebaseerd op het jongerenperspectief, richt zich op vijf levensdomeinen die op orde moeten zijn voordat je een jongere kunt loslaten:  

1. Support
2. Wonen
3. School & werk
4. Inkomen
5. Welzijn 

“En juist op die vlakken verandert er veel in de overgang naar volwassenheid.” Het idee ontstond om jongeren in deze cruciale fase te begeleiden met meer oog voor hun eigen wensen en dromen."

“Veel jongeren gaven aan dat ze zich niet gezien en gehoord voelden,” vult Anique aan. “Ze werden 18 jaar, de hulp stopte, en ze stonden er plotseling alleen voor, zonder begeleiding of vangnet. Dat was voor Levvel de aanleiding om een specifieke werkwijze en een training te ontwikkelen: toekomstgericht werken. Daarmee willen we onder meer zorgen voor een duurzame uitstroom met doorlopende ondersteuning, zodat de overgang van jeugd- naar volwassenzorg soepeler verloopt.

Wat is toekomstgericht werken precies? 

Deze werkwijze draait voornamelijk om het doorlopend in gesprek te zijn over de toekomst, om zo samen met de jongere hun toekomstplan scherp te krijgen. “En dat is echt iets anders dan een klassiek hulpverleningsplan,” legt Daan uit. “In een toekomstplan staan niet alleen doelen, maar ook wie je bent als persoon, wie belangrijk zijn, en welke stappen er nodig zijn om zelfstandig verder te kunnen. Als jongeren later hun dossier opvragen, willen we dat ze zich erin herkennen. Niet alleen in problemen of diagnoses, maar ook in hun dromen, kwaliteiten en identiteit. Dat het echt hun eigen plan is.” 

Anique zegt: “Het plan is geen invuloefening; het groeit uit het gesprek dat je steeds met elkaar voert. Dat kost tijd, daarom moet je vroeg beginnen: dan kun je echt investeren in de relatie én in die gesprekken.” Ze benadrukt: “Jongeren houden de regie over hun leven. Zij bepalen de koers, wij staan naast hen.” 

Het gesprek over de toekomst: uitdagend, maar essentieel 

Praten met jongeren over hun toekomst is noodzakelijk, maar zeker niet altijd makkelijk. “Veel jongeren vinden het lastig om vooruit te kijken,” zegt Daan. “De vraag ‘hoe zie jij je toekomst?’ is groot en soms overweldigend. Je moet echt zoeken naar een vorm die past bij de jongere.” 

“Sommige jongeren klappen dicht, weten het simpelweg nog niet, of hebben andere zorgen aan hun hoofd. “Dat betekent dat je als hulpverlener soms moet vertragen,” legt Anique uit. “Niet invullen of pushen, maar samen ontdekken: wat is nú belangrijk, wat wil jij, en hoe krijg je daar woorden aan gegeven?” 

Om daarbij te helpen zijn er verschillende hulpmiddelen ontwikkeld, zoals gesprekskaartjes en praatplaten. “Die tools kunnen helpen om het gesprek op gang te brengen,” zegt Daan. “Maar uiteindelijk blijft het maatwerk. Wat voor de één werkt, doet voor de ander niets. Het begint bij oprechte nieuwsgierigheid en aansluiting bij wie je tegenover je hebt. Dat vraagt tijd, aandacht en houding van presentie: écht aanwezig zijn bij je jongere.” 

Gezamenlijke stip op de horizon  

Volgens Anique zit de kracht in het werken aan een gezamenlijke stip op de horizon: “Als jongere en hulpverlener samen optrekken in één toekomstplan, verandert de hele samenwerking. Jongeren voelen zich gezien en ervaren: dit is mijn plan, ik heb hier iets over te zeggen. En juist dán kun je echt naast een jongere gaan staan en het samen doen.” 

Daan vult aan: “Daarnaast kun je eerder signaleren als er iets niet goed gaat. Zeker bij jongeren die niet meer thuis wonen, waar het vaak extra urgent is om de overgang naar 18+ goed te organiseren. Door toekomstgericht te werken en daar op tijd (rond 16 jaar,) mee te beginnen, voorkom je dat ze tussen wal en schip vallen.” 

Op de hoogte blijven van dit onderwerp? Stel persoonlijke meldingen in

Enthousiaste reacties van collega’s 

Inmiddels zijn er bij Levvel al meer dan 400 collega’s getraind. “De reacties zijn echt ontzettend positief,” zegt Anique. “Veel deelnemers geven aan dat de training echt anders is: interactief, concreet en toepasbaar.” 

De training bestaat uit een e-learning en een leersessie van één dag waarin deelnemers aan de slag gaan met onder andere de vier pijlers van toekomstgericht werken:  

• De stem van de jongere
• De Big 5
• Het toekomstplan
• De doorgaande lijnen van zorg.  

“We beginnen met een escape room,” vertelt Daan. “Dat werkt enorm goed om op een luchtige manier te laten zien wat jongeren nodig hebben bij die overgang naar volwassenheid; hoe ingewikkeld het allemaal is.” 

Leertraject ook beschikbaar buiten Levvel 

Vanaf maart 2026 bieden we de training Toekomstgericht werken extern aan, in samenwerking met King Nascholing. “We willen onze ervaring delen,” vertelt Daan. “Het NJI heeft de nieuwe richtlijn Toekomstgericht werken gepubliceerd, en veel organisaties zijn zoekende. Hoe geef je het handen en voeten in de praktijk? Wij hebben de kennis en tools al klaarstaan.” 

De training is bedoeld voor alle jeugdhulpprofessionals die werken met jongeren vanaf 16 jaar, van jeugdteams tot behandelaren. “Iedereen kan vanuit diens rol bijdragen aan een betere overgang naar volwassenheid,” zegt Anique. “Zeker als je werkt met jongeren die in een pleeggezin, gezinshuis of op een woonlocatie verblijven is deze werkwijze onmisbaar.” 

Wil je ook aan de slag met toekomstgericht werken? 

Bekijk de training

De droom  

Tot slot vragen we Daan en Anique wat hun droom is voor de toekomst. Anique: “Dat 18 jaar worden niet meer heel spannend voelt, maar als iets leuks. Iets om naar uit te kijken.” 

Daan knikt: “En dat álle jongeren die jeugdhulp krijgen het gevoel hebben: dit is mijn plan. Dit is mijn leven.”