De impact van traumatische stress bij pleegouders

Pleegouders bieden dagelijks zorg aan kinderen en jongeren. Soms hebben deze kinderen traumatische ervaringen meegemaakt. Pleegouders zelf blijken ook vaak geraakt te worden door trauma: uit hun eigen verleden of door het meemaken van stress en moeilijke ervaringen van de kinderen in hun zorg. Dit kan het welzijn van pleegouders én de stabiliteit van plaatsingen beïnvloeden. 

Sanne Helder, orthopedagoog bij Levvel en promovenda bij Amsterdam UMC, deed samen met Levvel-collega’s Sander de Vries, Petra Helmond, Ramón Lindauer en Irma Hein een internationale literatuurstudie naar dit onderwerp. 

Stress en traumatische belasting bij pleegouders 

In deze internationale scoping review brachten zij in kaart wat wereldwijd bekend is over stress en traumatische ervaringen bij pleegouders. Dit is een onderwerp dat tot nu toe weinig aandacht kreeg terwijl de impact vaak groot is. De uitkomsten zijn relevant voor iedereen die werkt aan stabiele en kansrijke pleegzorg. Uit 9 studies met ruim 2.200 pleegouders blijkt dat: 

• Veel pleegouders al voor een plaatsing traumatische ervaringen in hun jeugd hebben meegemaakt.
• Pleegouders tijdens het zorgen voor kinderen niet alleen indirect worden blootgesteld aan trauma, via verhalen en gedrag, maar soms ook direct, bijvoorbeeld door dreiging, agressie of onveiligheid.
• 15 tot 25 %  van de pleegouders verhoogde niveaus van secundaire traumatische stress ervaart. Dit is stress die ontstaat door blootstelling aan trauma van anderen, waardoor de pleegouder klachten kan ontwikkelen zoals spanning, angst of slaapproblemen.
• Meer blootstelling aan trauma samenhangt met meer stressklachten. 

Deze cijfers maken duidelijk: pleegzorg raakt niet alleen kinderen, maar ook de volwassenen die voor hen zorgen. 

Wat betekent dit voor kinderen en jongeren? 

Het welzijn van pleegouders en dat van kinderen en jongeren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Onderzoek laat zien dat hoge stress of traumaklachten bij opvoeders kunnen leiden tot minder sensitieve, minder consistente opvoeding. Kinderen die zelf een complexe traumageschiedenis hebben, hebben juist behoefte aan nabijheid, voorspelbaarheid en emotionele beschikbaarheid. 

Wanneer pleegouders langdurig onder druk staan, kan dat het herstel van kinderen en jongeren belemmeren en de opvoedrelatie onder spanning zetten. Ook is het risico op instabiele plaatsingen of zelfs breakdown groter. Aandacht voor traumatische stress bij pleegouders is daarmee eigenlijk een randvoorwaarde voor goede jeugdhulp en duurzame pleegzorg. 

Trauma-informed pleegzorg: zorgen voor wie zorgt 

Een trauma-informed benadering betekent dat je niet alleen kijkt naar het kind, maar naar het hele systeem rondom het kind, inclusief pleegouders. Het gaat erom dat professionals begrijpen dat pleegouders zelf ook geraakt kunnen worden door trauma en dat hun welzijn essentieel is voor een veilige en stabiele opvoedomgeving. 

Voor de praktijk betekent dit onder andere: 

• Vroegtijdige aandacht voor traumaklachten bij pleegouders, voor en tijdens een plaatsing.
• Training en begeleiding die pleegouders ondersteunt in het omgaan met trauma bij kinderen én bij henzelf.
• Structurele monitoring van stress en draagkracht, zodat ondersteuning tijdig kan worden ingezet. 

Door pleegouders te erkennen als zorgverleners en als mensen die zelf geraakt kunnen worden, versterken we hun veerkracht. En daarmee creëren we betere voorwaarden voor kinderen en jongeren om zich veilig te ontwikkelen. 

Meer weten? 

Lees hier de volledige review